Verhalen van WijZijn

Wat telt is dat het geweld stopt

Margot Dietvorst over huiselijk geweld

“Huiselijk geweld blijft vaak verborgen achter voordeuren, maar het gebeurt veel meer dan je denkt. In de regio Bergen op Zoom, waar ik werk, komen dagelijks meldingen binnen bij de politie. Iedere dag hebben we daarom een overleg in het Veiligheidshuis in Bergen op Zoom. Allerlei hulpinstanties zitten dan om tafel. Eén voor één bespreken we de meldingen van de dag ervoor.

Als maatschappelijk werker ben je in veel gevallen de eerste die contact legt met het slachtoffer. Ik bel hem of haar op en probeer op korte termijn een afspraak te maken. Altijd zo snel mogelijk na de melding, want dan is de kans het grootst om het geweld te stoppen. Snel handelen is noodzakelijk. Als iemand heel erg geschrokken is, staat hij of zij nog open voor hulp. Een week later kan de motivatie alweer verdwenen zijn, als alles weer bij ‘het oude’ is.

Onzekerheid

Mensen kunnen soms jarenlang in een gewelddadige relatie blijven hangen. Dat kan ik wel begrijpen, hoe gek het ook klinkt. Soms voelt het veiliger om te blijven hangen in een onveilige situatie dan weg te gaan. Onzekerheid over de toekomst speelt een grote rol. Want wat staat je te wachten? Waar kun je naartoe? Iemand die langdurig wordt mishandeld, wordt steeds onzekerder. Die gaat denken: ‘Misschien heb ik het wel verdiend om geslagen te worden.’ En het is natuurlijk niet iedere dag ellende thuis. Ergens blijf je de hoop houden dat je partner zal veranderen. Vaak is dat ook even zo. Na de mishandeling is je partner een tijdje extra lief en zie je weer de leuke kanten van zijn of haar karakter.

Huiselijk geweld kom je tegen in allerlei verschijningsvormen. Het is ook niet altijd helder wie de dader of het slachtoffer is. Mannen gebruiken eerder fysiek geweld; vrouwen kunnen iemand soms met woorden messcherp onderuit halen. Vaak is het een kwestie van actie - reactie. Het is niet mijn rol om mensen te veroordelen en een schuldige aan te wijzen. Ik vraag mensen wel altijd of ze kritisch naar hun eigen aandeel willen kijken. In gesprekken probeer ik beide partners om tafel te krijgen. Want met z’n tweeën heb je meer kans om het geweld te stoppen.

Kinderen hebben geen keus

Ik ken niemand die met opzet zijn dierbaren wil mishandelen. Er is meestal sprake van machteloosheid. Iemand kan niet met zijn frustraties omgaan of is als kind zelf mishandeld geweest. Er kan ook sprake zijn van een psychiatrisch probleem. Het wordt moeilijker als er kinderen in het spel zijn. Als ouder ben je verantwoordelijk voor de veiligheid van je kinderen. Het allerbelangrijkst is dat je het belang van je kinderen in het oog houdt. Want kinderen hebben geen keus. Die worden erin meegetrokken.

Het is een illusie te denken dat je kinderen kunt sparen in zo’n situatie. Een kind pikt de spanningen altijd op, ook al doe je nog zo je best om het geweld buiten hun blikveld te houden. Kinderen zoeken vaak een veilige haven op hun kamer. Zetten hun stoel onder de klink, stoppen hun vingers in de oren. De schoolresultaten worden slechter, ze klagen over buikpijn. Je hebt ook kinderen die mama gaan uitleggen hoe zij tegen papa moet praten om te voorkomen dat hij boos wordt. Kinderen ondervinden soms nog jaren later de gevolgen van huiselijk geweld. Ze ontwikkelen een verstoord beeld van relaties en komen als volwassenen dikwijls ook weer in gewelddadige situaties terecht. De geschiedenis herhaalt zich.

Voorkom escalatie

Geweld begint vaak met kleine irritaties. Ik help mensen een manier te vinden waardoor ze kunnen voorkomen dat de boel escaleert. Vergelijk het maar met een thermometer. Het kwik stijgt, de irritatie loopt langzaam op van 0 naar 4. Waar het om gaat is dat je die 4 voelt aankomen en leert herkennen. Op zo’n moment helpt het om een time-out te nemen. Doe je dat niet, dan hoeft er maar iets te gebeuren en het kwik schiet razendsnel door naar de 10. Je hebt jezelf niet meer in de hand en het gaat mis.

De invulling van zo’n time-out is voor iedereen anders. De een gaat sporten, de ander gaat een blokje om om weer rustig te worden. Het is goed om hierover afspraken te maken met je partner. Hoe geef je elkaar aan dat het teveel wordt? Hoe weet de ander: nu moet ik hem of haar even met rust laten? Je kunt bijvoorbeeld een signaal afspreken, wat de ander moet respecteren. Vervolgens spreek je een tijdstip af, als de gemoederen bedaard zijn, om het onderwerp verder uit te praten. Bijvoorbeeld in het kantoor van WijZijn, in een veilige omgeving, oefenen we hoe je op een goede manier met elkaar kunt discussiëren.

Vredesovereenkomst

Veel mensen schamen zich voor de situatie waarin ze terechtgekomen zijn. Ze voelen zich machteloos. Toch hoeft geweld niet altijd het einde van je relatie te betekenen. De eerste stap is een vredesovereenkomst sluiten, net als in een oorlog. Zorgen dat het geweld stopt. Ik heb bewondering voor stellen die dit aangaan. Het is hard werken om oude patronen te doorbreken. Maar als dat lukt is de beloning groot. Er ontstaat weer ruimte om de relatie op een positieve manier op te bouwen. Ik vraag partners dan om nieuwe doelen te stellen. Wat wil je anders in je relatie? Wat heb je nodig om gelukkig te kunnen zijn? Ik help mensen uit te vinden hoe ze die doelen samen kunnen realiseren."

Stel uw vraag